Αποτελέσματα βραβευθέντων Θεατρικών Έργων 5ου Παγκόσμιου Λογοτεχνικού Διαγωνισμού Ε.Π.Ο.Κ.

 

Από τα είκοσι θεατρικά έργα που μας στείλατε επιλέξαμε τέσσερα εξ’ αυτών για βράβευση στον φετινό, 5^ο Παγκόσμιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό εις μνήμην Βίκυς Ζαχαρίου και Δημήτρη Μανιού, τα οποία αναφέρονται παρακάτω.

- «Ο Βαγορής» της Τούλας Κακουλή

- «Η Κρίση»  της Αμαλίας Πικρίδου Λούκα

- «Τα Γεννητούρκα της Ελευθερίας» της Σωτηρούλας Βασιλείου

- «Η Αστακομακαρονάδα» του Νίκου Αθηαινίτη

Πέντε ποιήματα από τη σατιρική πένα του Παύλου Πολυχρονάκη.

ΨΑΡΙ ΣΤΑ ΧΕΙΛΗ

Κάθε γυναίκα προσπαθεί μέρα με την ημέρα

τ’ άντρα της του ανυπόταχτου να πάρει τον αέρα.

Κι αν καταφέρει τελικά να του επικρατήσει,

στα χείλη του του δύστυχου, το ψάρι θα του ψήσει…

ΤΑ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ ΣΟΥ! ΕΡΩΤΑ…

Γλυκό τραγούδι κάνεις τον πόνο

και το καλύβι, αγάπης θρόνο.

Ήμερα γίνονται με σε τ’ αγρίμια

και ομορφίζεις κάθε ασχήμια.

Τον Ερωτόκριτο τον γιγαντώνεις,

τον Κουασιμόδο αναστατώνεις,

το γεροχούφταλο τον κάνεις νέο

και τον ριψάσπιδα πολύ γενναίο.

ΒΛΑΚΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ

Βάλανε υποψήφιο τον Μούσκαρο τον Βλάση,

που δυο γαϊδάρων άχυρα δεν ξέρει να μοιράσει

γιατί θα φάει τα μισά, τ’ άλλα μισά θα χύσει

και τους γαϊδάρους νηστικούς, το βόδι… θα αφήσει…

ΤΟ ΚΕΡΑΤΟ

Αν κερατωθεί η γυναίκα, στην ψυχή την συνταράζει

αν κερατωθεί ο άντρας, για το μέτωπο τον νοιάζει…

Κι αν ο κόσμος δεν το μάθει, λέν’, η γλύκα του κέρατου

πιο πολύ σφιχτά τον δένει με την άπιστη κυρά του! 

ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ

Με εννιά σε φέραν σπασμένα μέλη

ένα βραδάκι στην κλινική μου

κι είπα σαν σ’ είδα, ο Θεός αν θέλει

καλά θα γίνεις μα και δική μου.

Γιατ’ ήσουν κούκλα και εικοσάρα

κι όπως με βλέπαν τα μπλε σου μάτια

ένιωσα αγάπη, ρίγος, λαχτάρα

και την καρδιά μου χίλια κομμάτια.

Της επιστήμης τα πλούσια φώτα

και του Θεού μας η ευλογία

σ’ έκαναν φως μου! ως ήσουν πρώτα

κι οι δυο μας βρήκαμε την ευτυχία.

Παύλος Πολυχρονάκης

Έναρξη χορευτικού παραδοσιακών χορών 2014-15 Δημοτικής Ενότητας Νέας Αγχιάλου.

«Τελευταία Χάρη» (Ποιήματα & Χαϊκού), Δήμητρα Καραφύλλη, Εκδόσεις Μανδραγόρας, 2014.

   Όταν έλαβα το βιβλίο της Δήμητρας Καραφύλλη, με κατέλαβε μια βαθιά συγκίνηση και τα χέρια μου άρχισαν να τρέμουν, καθώς κοιτούσα το εξώφυλλο που αναπαριστά κόσμημα της ποιήτριας. Ένας άνθρωπος ευαίσθητος, με περίσσεια ψυχικών χαρισμάτων, ήταν η Δήμητρα Καραφύλλη, η οποία μέσα από τα ποιήματά της μ’ έκανε να νιώσω μοναδικές στιγμές.  

   Στους στίχους της αποτυπωνόταν η χαρά και η λύπη της, η δύναμή της, το θαύμα του λόγου της, το γεγονός να «αγγίζει» με τον νου της τις φαινομενικά επουσιώδεις καταστάσεις και να τις «μεταμορφώνει» σε βαθιές πραγματικότητες, που σφύζουν από ζωή. Ίσως τελικά ο άνθρωπος όταν γνωρίζει ότι δεν έχει πολύ χρόνο μπροστά του και όταν μοίρα σκληρή τον τυχαίνει, να αισθάνεται πλήρως το βαθύτερο νόημα της ζωής. Κάθε ώρα, κάθε λεπτό είναι πολύτιμο για την ποιήτρια που το δάκρυ της θα δροσίζει όσους ανθρώπους είχαν την τιμή να την γνωρίσουν.

   Δεν θα ξεχάσω την τελευταία φορά που την είδα, ήταν στο Κερατσίνι το 2012 στην εκδήλωση απονομής των λογοτεχνικών βραβείων, όπου ανοίξαμε συζήτηση -μαζί της πάντα ο Χάρης Μελιτάς- και μου είπε με όλη την ευθύτητα που την διέκρινε και την αφοπλιστική αμεσότητα που προσέγγιζε τους ανθρώπους: «Σε θαυμάζω βρε παιδάκι μου! Τόμους έχεις μέσα στο κεφάλι σου και τα γράφεις όλα αυτά;». Όσοι την γνώρισαν διαπίστωσαν ότι δεν ήταν άνθρωπος της κολακείας, απλά δεν έκρυβε αυτό που ήθελε να πει και το έλεγε πάντα με ειλικρίνεια.

   Έτσι ακριβώς ενεργούσε και στα ποιήματά της, το ίδιο έπραξε και στην «Τελευταία Χάρη», μία ποιητική συλλογή που εξέδωσε ο σύντροφός της Χάρης Μελιτάς αφού συγκέντρωσε τα ποιήματά της, δίνοντας τον φόρο τιμής που όφειλε στην αγαπημένη του, ύστερα από τρεις ποιητικές συλλογές που είχε εκδώσει η ίδια όσο βρισκόταν στη ζωή:

Τη μέρα

που το συμβόλαιό μου

με τον ήλιο θα παγώσει

αγαπημένοι μου

μη με στεγάσετε

στον οικογενειακό.

Δεν θέλω να περάσω

όλη τη ζωή μου

πεθαμένη.   

   Η συλλογή της χωρίζεται σε δύο ενότητες: η μία με τίτλο: «Κιχ» που περιλαμβάνει είκοσι ποιήματα και η άλλη με τίτλο: «Οθόνη Αφής» που περιλαμβάνει τριάντα χαϊκού.

Κιχ (Ενότητα Πρώτη)

Απειλή

Σε οθόνη ολόφωτη

Σκιά μουντή

Σχήμα άσχημο

Ζωή που γέρνει

Δική μου. Ξένη.

Σε ταινία βωβού θεατής

Στους υπότιτλους κρύβομαι

Ακροβατώ

Με την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει δίχτυ.

Rien ne vas plus

Οπλίστε με θεοί

υπομονή

ή με καρφίτσες

βουτηγμένες σε οξύ.

Βυθίζομαι

σ’ αυτό το σταυροδρόμι.

Στα ποιήματά της μάς μιλάει αργά, γαλήνια, ψιθυριστά, ακούμε τη φωνή της χρωματισμένη, δεν κατάφερε ακόμη ο σωματικός πόνος να της αλλάξει χροιά, να την αλλοιώσει. Είναι η νύφη που περιμένει το γάμο της με τον θάνατο, γράφει στο ποίημα: «Η Νύφη», από το οποίο παρουσιάζω εδώ την τελευταία στροφή:

«Χτες τα μεσάνυχτα

στο θάλαμο του τρίτου

είδα τον θάνατο

να στέκεται μπροστά μου.

Κι ήταν ωραίος, γελαστός, ευγενικός

δεν έφερνε καθόλου στη ζωή μου».

Οθόνη Αφής (Ενότητα Δεύτερη)

Φεύγεις. Κρυώνω.

Ενσκήπτει δριμύτερο

Το πεπρωμένο.

Μεταλλάσσομαι.

Μακριά σου ασπίδα.

Κοντά σου βέλος.

Οίκος οπτικών

προσφέρει στους άστεγους

γυαλιά ηλίου.

Σκοτάδι ίσον

αυγή δίχως όνειρα

στο μαξιλάρι.

Το παρελθόν μου

στην Τράπεζα Οδύνης

ανατοκίζω.

Η μαθητεία της στην τεχνική του Χάρη Μελιτά είναι εμφανής, αφού αρκετές φορές υιοθετεί την ειρωνεία και τον σαρκασμό, αφήνοντας όμως μια χαραμάδα ανοιχτή στην τρυφερότητα. Παράλληλα, αποδίδει στα αντικείμενα ψυχή, ψυχή το φύλλο και καθρέφτης των συναισθημάτων του ποιητή. Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ την αγαπητή φίλη Δήμητρα:

Είπε το φύλλο

στον χαμένο ποιητή.

Γιατί με σκίζεις;

10/09/2014

Λάσκαρης Π. Ζαράρης

«Άρωμα Σκουριάς» (Χαϊκού με τίτλο), Χάρης Μελιτάς, Εκδόσεις Μανδραγόρας, 2014.

   Με την εικόνα ενός σκουριασμένου, παροπλισμένου καραβιού στο εξώφυλλο του βιβλίου, το οποίο τιτλοφορείται «Άρωμα Σκουριάς» και αποτελεί το ένατο στη σειρά ποιητικό βιβλίο του Χάρη Μελιτά, επιχειρείται έναν συμβολισμός που εμπλουτίζει το περιεχόμενο των ποιημάτων, αλλά παράλληλα δίνεται η ευκαιρία στον στοχασμό να αποσπά μερικές στιγμές, για να τις συμπυκνώνει σε αληθινά διαμάντια του στίχου.

   Η συλλογή περιέχει 51 ποιήματα, συμπεριλαμβάνοντος και του χαϊκού: «Ο Γύρος του Θανάτου» που είναι αφιερωμένο στη μνήμη της εκλιπούσας συντρόφου του, Δήμητρας Καραφύλλη:

Έφυγες μα ζεις.

Μένω κι όμως πέθανα.

Ποιος παίζει πρώτος;

   Όπως σημειώνει ο καθηγητής Βασίλης Κομπορόζος στο αφιέρωμά του με τίτλο: «Με ένα χαϊκού παραμάσχαλα», το οποίο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 34 του λογοτεχνικού περιοδικού «Μουσών Μέλαθρον»: «Το χαϊκού είναι μια στιγμή που γίνεται αιωνιότητα, ένα φωτογραφικό ενσταντανέ λέξεων με πολύ ποικίλη διακλάδωση, στιγμιαίο, ακαριαίο, κάτι το παροδικό που μπορεί να γίνει μόνιμο, ένα ξάφνιασμα το οποίο μεταμορφώνεται σε ολιγόστιχη ποίηση και γεννάει πολύστιχες σκέψεις». Παρακάτω αναφέρει ως «έναν από τους πρώτους «διδάξαντες» την τεχνοτροπία αυτή στη χώρα μας τον νομπελίστα ποιητή Γεώργιο Σεφέρη, ενώ συγκεντρώνει μερικά χαϊκού Ελλήνων ποιητών, ανάμεσα στα οποία βέβαια δεν θα μπορούσε να λείπει και ένα αντιπροσωπευτικό χαϊκού τού φίλου Χάρη Μελιτά.

   Θα έλεγα, επεκτείνοντας την άποψη του κ. Βασίλη Κομπορόζου και χρησιμοποιώντας μια μεταφορά, ότι το χαϊκού αποτελεί ένα δυνατό χτύπημα (γροθιά) του ποιητή στο μάγουλο του ανυποψίαστου αναγνώστη, που δεν τον εξουδετερώνει, δεν τον βγάζει νοκ άουτ σύμφωνα με την ορολογία του μποξ, αλλά ο πόνος που του προκαλεί είναι τόσο έντονος ώστε να τον κάνει, με τον νου και την ψυχή, να αναζητήσει πέρα απ’ την προφανή κι επιφανειακή πληγή, σημάδια μιας άλλης σημασίας ή νοήματος περισσότερο οδυνηρής, που ενοχλεί και προσμένει την εξήγηση του αναγνώστη. Αυτό ακριβώς κάνει ο Χάρης Μελιτάς, που ξεκινώντας από την επινόηση του τίτλου: «Άρωμα Σκουριάς», γίνεται αναπότρεπτα ειρωνικός, όσο και αν φαντάζει παράλογο αυτό, για έναν ποιητή που συνεχώς μάς ταξιδεύει με το έργο του σε άγνωστα πέλαγα και ωκεανούς και δεν ταιριάζει στον χαρακτήρα  του να αράξει σ’ ένα λιμάνι και ν’ αποσυρθεί απ’ όλα τα σημαντικά που τον απασχολούσαν πριν λίγο καιρό.

Εξορισμένος

σε μια θάλασσα νεκρή

εισπνέω μνήμες.

Οι μνήμες βασανίζουν τον ποιητή, όμως από τη φύση του είναι ευέλικτος, προσαρμοστικός και αν ακόμη βυθίζεται τακτικά στο σκοτάδι, το φως παραμονεύει παντού για να τον παρασύρει στα δικά του τοπία:

Μινιατούρα

Πόσο μικραίνω

διεισδύοντας στο φως.

Παντού χωράω.

Κατάθλιψη

Άλλη μια μέρα

που πρέπει να κατέβω

απ’ το κρεβάτι.

Βαρύ αίσθημα που πλακώνει την ψυχή του ποιητή αφού η σύντροφος του «έφυγε» κι έτσι μοιάζει να αφαιρείται από τον κόσμο του, η κυριότερη σημασία.

Occasion

Πωλείται μέλλον

εντός αδιεξόδου.

Επιπλωμένο.

Κάλπικη Μοίρα

Ούτε μια μέρα

δεν κατάφερα ποτέ

να εξαργυρώσω.

Αποκαθήλωση

Μην ξεκρεμάτε

τα κάδρα των ηρώων.

Χύσανε αίμα.

Scrabble

Βρήκα τη λέξη

που θ’ άλλαζε τον κόσμο.

Πού να την βάλω;

   Συμπερασματικά, ο ποιητής Χάρης Μελιτάς βαδίζει στον γνωστό, σίγουρο δρόμο που χάραξε με τις προηγούμενες συλλογές χαϊκού, αναδεικνύοντας συνεχώς μια ευαισθησία, όχι παθητική που να καταπίνει την ενέργεια του ποιητή, αλλά κινητική, έξυπνη και σαρκαστική. Δημιουργεί ένα γοητευτικό σύμπαν, που κανείς «εισβολέας» δεν θα μπορέσει από εκεί μέσα να «κλέψει» και να «φυγαδέψει» το όνειρο του ποιητή, χωρίς προηγουμένως να έχει μιλήσει στην ψυχή του.

10/09/2014

Λάσκαρης Π. Ζαράρης

«Ο τόπος πρόδωσε τον ένοχο» (10+1 αστυνομικές ιστορίες), Εκδόσεις Τόπος, με τη συμμετοχή της Αθηνάς Μουντάνου-Μπασιούκα.

   Τι να πρωτογράψει κανείς γι’ αυτή τη συλλογή αστυνομικών ιστοριών που εκδόθηκε από τις Εκδόσεις Τόπος σε συνεργασία με την Ελληνική Λέσχη Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας! Αν και είμαι ο λιγότερο κατάλληλος για να γράψω σχετικά, αφού η δραστηριότητά μου, όσον αφορά το συγκεκριμένο είδος, περιορίζεται σε μερικές ανολοκλήρωτες προσπάθειές μου και σ’ ένα διήγημα με το οποίο συμμετείχα σε κάποιον διαγωνισμό αστυνομικής ιστορίας, όπου οι διαγωνιζόμενοι είχαν την τύχη -σύμφωνα με την πρωτότυπη ιδέα των οργανωτών- να είναι παράλληλα και κριτές. Η μόνη εξοικείωση που έχω με τις αστυνομικές ιστορίες είναι ορισμένα στοιχεία που συνήθως χαρακτηρίζουν το αμιγές αστυνομικό διήγημα (σφιχτοδεμένη πλοκή, δραματικός λόγος, ανατροπές, περιπέτεια), τα οποία χρησιμοποιώ συχνά στα παιδικά μου βιβλία και στα διηγήματα για ενήλικες. Κατά συνέπεια η παρούσα κριτική -αν μπορεί να πει κανείς ότι για τέτοια πρόκειται- παίρνει τη θέση μιας κατάθεσης ποικίλων συναισθημάτων, τα οποία προκάλεσε η ανάγνωση του βιβλίου ως ωφέλιμη εμπειρία. Πολυσύνθετη εμπειρία που φέρνει στον νου τις διαφορετικές εκδηλώσεις του εγκλήματος, αλλά και αποτελεί μια ταξιδιωτική περιπλάνηση σε τόπους, οι οποίοι δίνουν μια ιδιαίτερη μορφή στην επιτέλεσή αυτών των ακραίων εκφάνσεων του ανθρώπινου σκοτεινού μυαλού.

   Κατέληξα στη θετική σκέψη ότι η αστυνομική λογοτεχνία έχει μέλλον στη χώρα μας ή για να είμαι πιο ακριβής, σαν το μωρό στα σπάργανα ακόμη - αφού ήταν παραμελημένη για πολλά χρόνια- η ενηλικίωσή της δεν θα αργήσει, εξαιτίας του ότι οι κυριότεροι εκπρόσωποί της-συγγραφείς δεν δίνουν μονάχα υποσχέσεις μα και σημάδια αξιόλογου, ώριμου και ολοκληρωμένου έργου.

   Όλα τα διηγήματα -εκτός από τον τόπο που λειτουργεί ως σκηνικό- διακρίνονται για το γεγονός, ότι οι «νόμοι» του κάθε δημιουργού είναι διαφορετικοί κι ας συμπίπτουν σε κάποια τυχαία σημεία. Οι καταστάσεις που εκείνοι επιλέγουν να περιγράψουν και οι ήρωες που πρωταγωνιστούν αναδεικνύουν ορισμένες πλευρές, που όλες μαζί ολοκληρώνουν το παζλ του σύγχρονου εγκλήματος. Δεν τίθεται θέμα κατά πόσο οι ιστορίες αποτελούν καθαρά αστυνομικές ιστορίες, γιατί είτε είναι γραμμένες με τον κλασικό τρόπο είτε με πιο νεωτεριστικό τρόπο, το συμπέρασμα είναι ότι δίνουν στον αναγνώστη την αίσθηση του πρόσκαιρου, της βαριάς ατμόσφαιρας και του ακροβατισμού σε τεντωμένο σχοινί. Η λογοτεχνική διαχείριση είναι επιτυχής, τα εκφραστικά μέσα παραστατικά και αξιοζήλευτα, η γλώσσα πλούσια και οικείο κτήμα του κάθε συγγραφέα. Δεν χωρά αμφιβολία για την επιδεξιότητα των συγγραφέων αυτού του βιβλίου στον χειρισμό του λόγου. Οι ιστορίες προσελκύουν το αμείωτο ενδιαφέρον του αναγνώστη με την κατάλληλη αφηγηματική ατμόσφαιρα, όπου δεν λείπει το χιούμορ, η μαγεία και η κορύφωση στο τέλος με την αποκάλυψη του δολοφόνου ή των δολοφόνων

   Τα πλεονεκτήματα που διαθέτει κάθε συγγραφέας, βγαίνουν κρυφά σαν «άσοι από το μανίκι» του, για να δοθεί η εντύπωση ότι όλα είναι προγραμματισμένα να γίνουν με τον τρόπο που γίνονται και μάλιστα χωρίς υπερβολές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το αστυνομικό είναι ένα είδος ρεαλιστικού διηγήματος. Συγκεκριμένα, η Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη μάς παρουσιάζει μια ιστορία με κινηματογραφική πλοκή, ο Γιάννης Πανούσης μια πρωτότυπη αλλά αρκετά περίπλοκη ιστορία, ο Δημήτρης Κεραμεύς μάς κερδίζει με την ατμόσφαιρα που δημιουργεί, ο Αργύρης Παυλιώτης μάς ταξιδεύει στο Γενί Χαμάμ στη Θεσσαλονίκη, δίνοντας μια πολύ ώριμη γραφή, που είναι αδύνατον να βρει κανείς το παραμικρό ψεγάδι. Η Κυριακή Γεροζήση φαίνεται να γνωρίζει πολύ καλά το επαρχιακό κλίμα της Λάρισας και την ενοχοποιημένη εποχή της χούντας των συνταγματαρχών, όπου άτομα που κατέχουν τα κλειδιά της εξουσίας συμπεριφέρονται χωρίς ηθικούς ενδοιασμούς και με περίσσια ασυδοσία. Τα πρόσωπα σκιαγραφούνται με ψυχολογική διεισδυτικότητα. Η Κωνσταντίνα Μόσχου σ’ ένα καλογραμμένο διήγημα σκορπά γύρω της την ανατριχίλα, λόγω του μακάβριου συμβολισμού που περιέχουν ο ποταμός Αχέροντας και το Νεκρομαντείο της Εφύρας. Ο Γιάννης Ράγκος αφού χειρίστηκε κατάλληλα το ιστορικό υλικό που συγκέντρωσε, μάς κάνει να γοητευθούμε από την παλιά εποχή που περιγράφει τόσο ζωντανά (1831). Η Γεωργία Παπαλυμπέρη επικεντρώνεται σ’ ένα ζευγάρι κλεφτών εικόνων, οι οποίοι βάζουν στόχο ένα μοναστήρι του Ταΰγετου. Ο Παναγιώτης Γιαννουλέας βάζει τον ήρωά του στα δύσκολα, γιατί πρέπει να εξηγήσει μια σειρά δολοφονιών, που βάσει ενός προειδοποιητικού γράμματος υποκινούνται από μια μυστηριώδη δύναμη. Ο Νεοκλής Γαλανόπουλος με το «κρυπτόλεξό» του  απαιτεί δυνατούς λύτες.

   Τελευταία άφησα να αναφέρω τη συμπατριώτισσα και φίλη, κυρία Αθηνά Μουντάνου-Μπασιούκα, που συμμετέχει σ’ αυτό το βιβλίο με το διήγημά της «Χολυγουντιανά Εγκλήματα». (Το μοναδικό διήγημα τής συλλογής που η δράση του εκτυλίσσεται σε τόπο εκτός Ελλάδας). Αποτελεί μία ιστορία που ξεχωρίζει για την πρωτοτυπία, τη φαντασία, ενώ η συγγραφέας υφαίνει ένα όμορφο κι επώδυνο ταυτόχρονα παιχνίδι με το παρελθόν και το μέλλον, όπου κυριαρχεί ένα έγκλημα που θυμίζει την ταινία «Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ. Με καλό χειρισμό της γλώσσας και αίσθηση της δραματικότητας του κειμένου εκπέμπει το συνηθισμένο ρίγος που προκαλούν τα θρίλερ, όμως στη δική της περίπτωση το ελάχιστο προάγεται σε μέγιστο, το αναγκαίο συντελεί ώστε ο αναγνώστης να ξαφνιάζεται με την εξέλιξη και τη λύση του μυστηρίου και να ανταμείβεται σίγουρα από την ανάγνωση.

09/09/2014

Λάσκαρης Π. Ζαράρης              

ΚΩΣΤΑΣ ΡΙΤΣΩΝΗΣ - ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ.

ΚΩΣΤΑΣ ΡΙΤΣΩΝΗΣ - ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ 1 by Λάσκαρης Ζαράρης

Οκτώ ποιήματα από την ποιητική συλλογή: «Ματιές της ζωής από το κέντρο του Αιγαίου» της Ρούλας Τριανταφύλλου.

ΟΙ ΓΛΑΡΟΙ

Σκοτείνιασε ο ουρανός

καταμεσής της μέρας

η θάλασσα αγριεύει,

πέταξαν οι γλάροι μακριά

-προς της στεριάς τα μέρη-

Το ξέρουνε οι ναυτικοί

κι οι στεριανοί το λένε

Σαν φτάσουν γλάροι τα βουνά

κακοκαιριά θα έρθει

Και συ, ψυχή, φουρτουνιασμένη

σε ποια κορφή θ' ανέβεις;

Σε ποια θα γαληνέψεις;

Το πέταγμα των γλάρων

θαρρώ πως το ζηλεύεις

ΗΛΙΟΣ-(ΤΑΞΙΔΙ)

Πού ταξιδεύει ο λογισμός

και την ψυχή μου σέρνει

σε ποιές στεριές,

ποιές θάλασσες;

ποιον άραγε προσμένει

Το νεκρωμένο σώμα μου

η γη το περιμένει;

Φεύγα ψυχή,

φεύγα και ταξίδεψε

αυτό μόνο σου μένει.

Ψάξε τον ήλιο σου να βρεις

μ' αν δεν τον βρεις

μη φοβηθείς

Γύρνα το σώμα σου

να δεις

νεκρό στη γη να μένει.

ΛΑΤΡΕΙΑ

Ναούς χτίζω,

μύστης θείας

λατρείας

ακόλουθος μια αιώνιας

λιτανείας

Μα, και αποστάτης.

Τα λάβαρα μου

καίω,

αρνητής και λάτρης

γίνομαι.

ΟΝΕΙΡΟ Ι

Σε γύρεψα στις νύχτες

στο λυκαυγές

στη θάλασσα που μας ενώνει

σ' αυτήν που πάντα μας χωρίζει

Μικρό νησί -εσύ ζωή μου-

μικρό νησί -εσύ φυλακή μου-

Από τον χρόνο και στον χρόνο ξεχασμένη

καταδικασμένη σε κάθειρξη ισόβια

κυκλωμένη από άυπνες νύχτες

και μέρες βουρκωμένες

Κι εσύ,

καράβι πρωτοτάξιδο

στον άνεμο τον Λιβυκό-κόντρα-

νύχτα με αστροφεγγιά

Να ψάξεις -ακούς;

Να με βρεις

Να με πάρεις

Να με ταξιδέψεις

Να με ξεμυαλίσεις

Εσύ,

Θάλασσα μου, στεριά

κι αγέρι

ΟΝΕΙΡΟ ΙΙ

Σε ψάχνω εκεί

που ο ήλιος δύει

σ' αναζητώ

στου ονείρου μου την άκρη

Τις νύχτες μόνο έρχεσαι

και πριν χαράξει, φεύγεις

Δυο πέλαγα μάς χωρίζουνε

μια θάλασσα μάς ενώνει

και γω μικρό νησί,

μικρό νησί,

σαν φυλακή που δεν θα βρεις

σε χάρτη

Μα συ, γίνε καράβι,

καράβι πρωτοτάξιδο,

νύχτα μ' αστροφεγγιά,

να με βρεις,

να με πάρεις,

πρώτο ταξίδι μου,

εσύ,

στου ονείρου μου

την άκρη.

Άνεμος

Άνεμος φύλλα -φιλιά-

σκορπά

κόκκινα ροδοπέταλα

στα πόδια σου τ' αφήνει

-Κόκκινα όπως οι νύχτες

και οι μέρες σου

Αίμα

στου χρόνου

τις φλέβες

Αιγαιοπελαγίτικη λιαχτίδα

πόσες φορές

στις θάλασσες των ματιών σου

βασίλεψα;

~Τις Νύχτες ~

Άπλωνα τις ξάστερες νυχτιές

στης μάνας γης την αγκαλιά

μονάχο το κορμί μου

Και κάθε αυγή

στο φως του ήλιου το ξεδίπλωνα,

τα δάκρυα της νυχτιάς

για να στεγνώσουν

Γαλάζια όνειρα

Ήρθες όπως τ' αγέρι, η αύρα η θαλασσινή, σε τούτο

το λιμάνι που δεν περνούν καράβια. Ήρθες φεγγάρι του

Αυγούστου ολόγιομο κι έφερες στα χέρια την αγάπη. Πόσο

σ' αγάπησα στις ώρες τις κρυφές, στους ήχους των

καθάριων νερών, στο πέλαγος αγνάντι. Ένα απομεσήμερο,

μικρό θαλασσινό δεντράκι πλήγωσε την αγάπη, δυο

χαρακιές στο μπράτσο, σημάδια να θυμίζουν τον έρωτα που

πέταξε με τα λευκά φτερά των γλάρων.

-Θ' απλώσω γαλάζιες κορδέλες, στο φως, στο άσπρο, στα

κύματα π' αφήσαμε το πρώτο ... το στερνό φιλί. Τη γεύση

που καίει τα χείλη... της θάλασσας αλμύρα. Βότσαλα,

κοχύλια απ’ τα ταξίδια μας κρατώ,

τα βρέχω με δάκρυα, ριγούν λες... ζωντανεύουν και μου

μιλούν σένα.

Ρούλα Τριανταφύλλου

Κριτική παρουσίαση του Λάσκαρη Π. Ζαράρη για την ποιητική συλλογή: «Φυλαχτό» της Κατερίνας Δ. Βεργετάκη, Ήρα Εκδοτική, 2014.

   Το καλοκαίρι κυκλοφόρησε η ποιητική συλλογή: «Φυλαχτό» της Κατερίνας Δ. Βεργετάκη, μιας νέας ποιήτριας που όμως δείχνει ότι έχει έμφυτη την ποίηση, στοιχείο πιθανώς κληρονομημένο από τον τόπο καταγωγής της την Κρήτη, όπου η παραδοσιακή στιχοπλοκή των «μαντινάδων» (των ομοιοκατάληκτων δίστιχων) αποτελεί καθημερινό τρόπο έκφρασης και σχολιασμού ανθρώπινων καταστάσεων τών κατοίκων του νησιού.

   Αισθάνομαι την ανάγκη να διατυπώσω τις απόψεις μου για την μέχρι τότε άγνωστη ποιήτρια, που υπέβαλλε το έτος 2013 στον 3^ο Διεθνή Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Πολιτιστικής Εταιρείας «Διοτίμα & Μούσες», το ποίημά της με τίτλο: «Σταγόνες Έρωτα». Ως μέλος της κριτικής επιτροπής του διαγωνισμού, ήταν το μοναδικό που βαθμολόγησα με άριστα, για τον απλούστατο λόγο, ότι παρόλο που το ποίημα χαρακτηριζόταν από μια τεχνική ομοιοκαταληξία, η λυρικότητα και η φυσικότητα του στίχου σε κέρδιζε αμέσως. Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, ένιωθες πως ανοιγότανε μπροστά σου ένα πανέμορφο τοπίο, κυρίως ψυχικό τοπίο, χωρίς καμία προσπάθεια εντυπωσιασμού, αλλά με την ομορφιά και την πληρότητα που η απλότητα ξέρει ν’ αποτυπώνει όταν ο δημιουργός έχει ταλέντο και δίνει μεγάλη σημασία στη μουσικότητα του στίχου. Να το πω μεταφορικά, μου φάνηκε πως αντίκριζα μια όαση μέσα στη γενική έρημο του ελεύθερου στίχου, εννοώντας βέβαια όχι τον εκλεπτυσμένο ελεύθερο στίχο αλλά εκείνα τα νεφελώδη ποιητικά αποκυήματα στα οποία μάς έχουν συνηθίσει τα τελευταία χρόνια οι σύγχρονοι ποιητές. Σας παρουσιάζω εδώ τις τρεις πρώτες στροφές από το ποίημα που ανέφερα προηγουμένως).

Να ’ταν οι στάλες της βροχής, σταγόνες Έρωτα

κι άνυδρο χώμα το κορμί μου να το γράνουν

και να ανθίσει της καρδιάς το καταχείμωνο

αυτό που δέντρο της αγάπης ονομάζουν.

Να ’ταν οι στάλες της βροχής, σταγόνες Έρωτα

κι εγώ να γίνω το δικό σ’ ουράνιο τόξο

κι όσα του νου σου συναντήσω γκρίζα σύννεφα

να καταφέρω με το χρώμα μου, να διώξω.

Να ’ταν οι στάλες της βροχής, σταγόνες Έρωτα

κι εγώ πετρόχτιστη να ήμουνα μια κρήνη

σ ’ενός βουνού την κορυφή νερό να στάλαζα

κι εσύ διαβάτης διψασμένος να το πίνει. 

   Η ποιήτρια που τραγουδά τον έρωτα με ρομαντική διάθεση, αργότερα θα αναρωτηθεί στο ελευθερόστιχο ποίημα: «Τι θα πει Έρωτας;»:

Ποιος δεν αναρωτήθηκε στο πέρασμα των χρόνων

τι θα πει Έρωτας;

Ποιος δεν προσπάθησε άδοξα εξήγηση να δώσει;

Αλήθεια, εσύ ξέρεις τι θα πει Έρωτας;

(Αποκαλύπτεται η αδυναμία -η δική της και όλων- να δώσουν έναν ικανοποιητικό και πλήρη ορισμό για τον Έρωτα, μονάχα μερικές ενδείξεις μπορούμε να εκφράσουμε αυτής της ευλογίας ή της αρρώστιας, όπως το πάρει κανείς, «η μία όψη του νομίσματος» γράφει εκείνη).

   Στην έβδομη ενότητα του βιβλίου, στο ποίημα: «Ποιητικό αίτιο», επιλέγω το πέμπτο τετράστιχο, το οποίο και δίνει το δυνατό στίγμα της ποιήτριας όταν μιλάει για τους προσανατολισμούς των ποιητών και τα υλικά που μεταχειρίζονται συνήθως:

Στα φύλλα ψάχνουν πράσινο στα δέντρα και στα φύλλα

αιτία ψάχνουν για να βρουν στο πράσινο αιτία

στ’ ανθάκια μύρο αναζητούν ροδόσταμο στ’ ανθάκια

μαγεία να ’χει ο στίχος τους κι η ρίμα τους μαγεία.

   Αναμφίβολα, θέλει μεγάλη τόλμη για να αναμετρηθείς με το παρελθόν, να το αντικρίσεις κατάματα, να μην το φοβηθείς, δασκάλους κάνοντας όλους τους επιφανείς ποιητές, που έγραψαν σε διάφορες ποιητικές φόρμες, και να προσπαθήσεις να τους φτάσεις… Να τους φτάσεις ίσως φαντάζει ακατόρθωτο, όμως να σταθείς αξιοπρεπώς με την ποίησή σου προσπαθώντας να τη βελτιώσεις αφού σου δόθηκε η εύνοια του Θεού ν’ ακολουθείς αυτό το μονοπάτι, δεν φαντάζει και τόσο απίθανο!

   Αυτό ακριβώς κάνει η Κατερίνα Βεργετάκη, αψηφά τους κανόνες της λογικής, όπως πρέπει να κάνει κάθε ονειροπόλος ποιητής, πιστεύω. Παράλληλα, καταφέρνει να δώσει υπέροχα αποτελέσματα εξασκούμενη στους κανόνες της ποιητικής τέχνης στις εννιά ενότητες της ποιητικής της συλλογής, αγωνιζόμενη να τους αφομοιώσει και να βαδίσει στους ασφαλείς και σίγουρους δρόμους της επιτυχίας. Αρχίζει με το πιο δύσκολο στιχουργικό είδος, το κομψοτέχνημα του ποιητικού λόγου -κατά την άποψή μου- το σονέτο ή δεκατετράστιχο, που δημιουργεί πολλές απαιτήσεις στον δημιουργό από πλευράς τεχνικής και ως γνωστόν τελειοποίησε ο Λορέντζος Μαβίλης και επιδόθηκαν σε αυτό με θαυμάσια αποτελέσματα ο Παλαμάς και ο Γρυπάρης. Η παράδοση ξεκίνησε αρκετούς αιώνες πριν, το 1436, όταν ο Ιταλός Cyriaco de Pizzikoli έγραψε το πρώτο σονέτο στα Ελληνικά. Υπάρχουν σύγχρονοι ποιητές που διατείνονται ότι γράφουν σονέτα, αλλά δεν ακολουθούν πιστά τους κανόνες του είδους και μπορεί κανείς να πει με σιγουριά ότι γράφουν δεκατετράστιχα, χωρίς όμως να είναι και σονέτα.

   Επιλέγω να σας παρουσιάσω εδώ τη δεύτερη στροφή (τετράστιχη) από το σονέτο της ποιήτριας: «Σκέψεις» και την τέταρτη στροφή (τρίστιχη) από το σονέτο: «Ταξίδια ονείρου»:

Εικόνες μιας άλλης ζωής μου θυμίζουν

που ’χουν γίνει της χαράς λαθρεπιβάτες,

σκέψεις, στ’ άλογα του νου μου, αναβάτες

τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής μου, αγγίζουν.

Έχτιζα στην ακρογιαλιά με άμμο και κοχύλια

κάστρα κι ιππότες να φρουρούν όλα τα όνειρά μου

κι ένα χαμόγελο αγνό απλώνονταν στα χείλια.

(Αρμονία, πλούσια ομοιοκαταληξία, χωρίς παραγεμίσματα, με ολοκληρωμένο νόημα και τέλεια διατυπωμένο).

Σπορά ονείρων (Οχτάβα)

Φύτεψα σε μια γλάστρα

όνειρά μου για ν’ ανθίσουν

κι απ’ της νύχτας όλα τ’ άστρα

ζήτησα να τα φωτίσουν

κι άπειρα ωραία κάστρα

γύρω τους κι αυτά να χτίσουν

να ’ναι φύλακες κι ιππότες

των ονείρων μου στρατιώτες.

(Η ποιήτρια συνδυάζει την πιο τεχνική και κλασσική οχτάβα, την ονομαζόμενη «οχτάβα του Σολωμού», όπου οι πρώτοι έξι στίχοι ομοιοκαταληκτούν πλεχτά, ενώ οι δύο τελευταίοι ζευγαρωτά).

Ραγισμένος καθρέφτης

Στον ραγισμένο της ψυχής μου τον καθρέφτη

θωρώ σημάδια κι αυλακιές του ψεύτη χρόνου

και δύο δάκρυα κυλούνε παραπόνου

που άφησε άπιαστο η καρδιά τούτο τον κλέφτη.

(Η πρώτη στροφή του ποιήματος, με θέμα τη φθορά που προκαλεί ο χρόνος και στο πιο όμορφο πρόσωπο και στην πιο ανθεκτική ψυχή).

Μια ζωγραφιά

Ζωγράφισα πουλιά να πετούν στον αέρα

και στο πάρκο παιδιά να παίζουν ανέμελα

ζωγράφισα πάλι με χρώμα τη μέρα

κι άλλαξα έτσι τον κόσμο συθέμελα.

(Η τελευταία στροφή του ποιήματος όπου βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας ν’ αλλάζει ο κόσμος με μια ζωγραφιά. Στοχαζόμαστε ευεργετικά ότι τελικά η ευαισθησία είναι το πρώτο σκαλί για να γίνει ο κόσμος πιο ανθρώπινος).

Εικόνισμα

Πάλι οι σκέψεις πλέκουνε του νου μου το γαϊτάνι

κι έχει με ξόμπλια ο λογισμός χρυσό ’φαντό υφάνει.

Μοιάζεις σε τούτο το ’φαντό μ’ εικόνισμα Αγίου

κι εγώ πιστός που προσκυνά και δούλος του Κυρίου.

(Οι τέσσερις πρώτοι στίχοι από το ομώνυμο ποίημα, γραμμένο στο Κρητικό ιδίωμα).

   Τα ποιήματα που έχει γράψει η Κατερίνα Βεργετάκη σε ελεύθερο στίχο, ξεχωρίζουν για τη μουσικότητα τους, πλημμυρίζουν από αρμονία και ομολογουμένως δεν αποτελούν σκόρπιες σκέψεις και εικόνες που συμπλέκονται χωρίς να τις κατευθύνει ένας οργανωτικός νους.

Κύματα συναισθημάτων

Τούτα τα κύματα βαθιά εγκαύματα

κι η αλμύρα τους, τα ποτίζει

ένας γλυκός αβάσταχτος πόνος

πάνω στην αλισάχνη που χάραξαν

των συναισθημάτων τα κύματα.

Τα κύματα τούτα,

τα λάτρεψα όλα

κι ευχήθηκα στην άμπωτη

μα και στην πλημμυρίδα

να τα κρατήσουν ατίθασα… να τα μεγαλώσουν

κι ας κατακλύζουν την ψυχή μου.

(Οι τελευταίοι στίχοι από το ποίημα που δεν χωρίζεται σε στροφές κι αντανακλά τον παλμό της ζωής και την επιθυμία της ποιήτριας να βιώσει όλες τις καταστάσεις και τα συναισθήματα, είτε χαροποιούν είτε θλίβουν, είναι όμως απαραίτητα για μια ουσιαστική ανθρώπινη προσέγγιση και συνιστούν την πεμπτουσία της ατομικής ύπαρξης).

   Στο τέλος αυτής της πολυσύνθετης ποιητικής συλλογής, η ποιήτρια μάς παρουσιάζει μια δικής της έμπνευσης ποιητική μορφή, το «μυθο-ποίημα», με μέτρο και ομοιοκαταληξία που ποικίλλουν, ώστε να γίνεται εύκολη η απομνημόνευση ενός μύθου από τα παιδιά. Το ποίημα με την αντίστοιχη ποιητική μορφή και με τίτλο: «Ο μύθος της Αμαρυλλίδας», εκτείνεται σε πέντε σελίδες του βιβλίου και η θετική του επίδραση πρέπει να εκτιμηθεί σε σχέση με τους διδαχτικούς σκοπούς για τους οποίους συγγράφηκε.

   Εν κατακλείδι, το συμπέρασμα που εξήγαγα από την περιήγησή μου στα ποιητικά μονοπάτια της Κατερίνας Βεργετάκης, είναι ότι η ποιήτρια έχει προοπτικές εξέλιξης και γόνιμης προσφοράς στη σύγχρονη Ελληνική ποίηση. Αδιάψευστος μάρτυρας της ποιητικής της καθιέρωσης, ασφαλώς θα είναι ο χρόνος, που -όπως φαίνεται- στην περίπτωσή της, άρχισε να εμφανίζει το φιλικό του πρόσωπο, εκείνο που μεστώνει τους ποιητικούς συλλογισμούς και κρατάει «Φυλαχτό» στην ψυχή και στην καρδιά:

Στο νου μου ανθίζεις και ριζώνεις στην καρδιά

σκέψη παράλογη του νου, τρελή μου σκέψη

κρατάς του ονείρου τ’ αλαβάστρινα κλειδιά

το νάμα της ψυχής μου μην ποτέ στερέψει.

(Ποίημα μελοποιημένο από τον διεθνούς φήμης μουσικοσυνθέτη, κ. Γιώργο Φουντούλη).

06/09/2014

Λάσκαρης Π. Ζαράρης