"Γράμμα στον Άγιο Βασίλη" του εξαίρετου φιλολόγου και λογοτέχνη Γιάννη Τζανή.

Σας στέλνω τις ευχές μου για ειρηνικό, ευτυχισμένο, δημιουργικό και τυχερό 2016, μ’  ένα γράμμα στον Αγιο- Βασίλη, σύμβολο της προσφοράς. Να είμαστε γεροί,  να έχουμε κουράγιο κι ανοιχτή καρδιά.

 Γιάννης Τζανής

                                                          Οἰνηρῆς Λέσβοιο παρὰ σφυρὸν   

Πρωτοχρονιά 2016

                                                                                              Στη μνήμη του αδερφού μου Μανόλη                                                                                                   

Eὔρου χειμέριαί σε καταιγίδες ἐξεκύλισαν,             Οι θυελώδεις χειμωνιάτικοι αέρηδες απ' την Ανατολή,

                                                    Φίλλι, πολυκλύστῳ γυμνὸν ἐπ' ἠιόνι,                      Φίλλι, γυμνό σε κύλησαν στην πολυκύμαντη ακτή,

Οἰνηρῆς Λέσβοιο παρὰ σφυρὸν· αἰγίλιπος δὲ                 σε μια γωνιά της κρασομάνας Λέσβου.

                                                    πέτρου ἁλιβρέκτῳ κεῖσαι ὑπὸ πρόποδι.           Και κείτεσαι στα πόδια βράχου απόκρημνου

που η θάλασσα τον δέρνει...

Επίγραμμα του Πέρσου Μακεδόνος ή Θηβαίου (4^ος-3^ος π.Χ. αι.) Ελληνική ή Παλατινή Ανθολογία VII 501.(Μετφ. Γιάννη Τζανή, Αρχαία και Βυζαντινά επιγράμματα Μακεδονίας και Θράκης, έκδ. Μπίμπης και ΟΠΠ Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997)

Άγιε Βασίλη μου,

Παππού εβδομηντάρη με ισχίο φαγωμένο  και τ’ αριστερό σου χέρι μες στο χώμα απ’ την ανελέητη ενδημική Λερναία Ύδρα, που αρπάζει αδερφούς και φίλους, με τους χτύπους της καρδιάς σ’ άτακτο ποδοβολητό, πού να πρωτοπρολάβεις με τις τόσες καθημερινές φωτιές; Ποια δημιουργική λογιστική θα ισοσκελίσει το σακούλι σου που όλο γίνεται ισχνότερο; Πού να προστρέξεις άγγελος εθελοντής, τραυματιοφορέας, αρωγός απ’ το υστέρημα;

Στο σπίτι σου, που ο Βαρδάρης καιροφυλακτεί την επικείμενη περικοπή για να μπουκάρει μες στον ύπνο νέος εφιάλτης; Στα άνεργα οράματα που περιφέρονται αποσκευές στις αποθήκες αεροδρομίων; Στα σταυροδρόμια με τις ξέψυχες παλάμες ικεσίας; Στις συνοριακές γραμμές με τα σβησμένα παιδικά χαμόγελα  καρφιτσωμένα στα συρματοπλέγματα; Στα θέατρα του κόσμου και τις αγορές, που σέρνεται ο φόβος κροταλίας ύπουλος;

Άγιε Βασίλη μου, και η δική σου γειτονιά κατασπαράσσεται από τους γύπες και τις ύαινες. Ο  πολεμοχαρής Ηρώδης αποκεφαλίζει καθημερινά τον Ιωάννη και αναζητεί με το καλάσνικοφ τα δεκατέσσερα εκατομμύρια άστεγα νήπια της προσφυγιάς. Τα καραβάνια συνωστίζονται στην παραλία και κανένα θαύμα δεν ανοίγει τη Μεσόγειο ένθεν και ένθεν για να περπατήσουν προς τη χώρα της επαγγελίας. Τα καράβια σωτηρίας των εθνών κάνουν περιπολίες φύλαξης, οι Γραμματείς συσκέπτονται στο πράσινο τραπέζι της κατανομής. Οι παγερές ακτές εξαπολύουν στη φουρτούνα σαπιοκάραβα, σχεδίες πλαστικές και χάρτινες του Χάροντα  βαρκούλες και τα τουμπανιασμένα βρέφη ανασύρονται, ψάρια νεκρά ύπουλου δυναμίτη, με απόχες.

Η Λέσβος, οινηρή και καλομάνα, βάζει το κρασί, το έλαιον, το μέλι,  την αγάπη, που ουδέποτε εκπίπτει, άρτον  επιούσιον, του ξένιου Δία τη ζεστή χειρονομία και της Παναγιάς την προσευχή και περιμένει «Μάννα» εξ ουρανού, από Δυσμάς κι Ανατολάς, από Βορρά και Νότο…

Ο  Όμηρος, τυφλός στα μάτια, βγάζει φως απ’ την ψυχή να ψάξει τις πνιγμένες νήπιες ελπίδες, για να τις μοιρολογήσει.

          Ο Φίλλις (ο αγαπημένος) απ’ τη Δαμασκό του Παύλου ή τη Ράκα ή τη Βαγδάτη την πολύπαθη, πτώμα αζήτητο στα βράχια της ακτής. Ενθάδε κείται το γυμνό φιλότιμο  όλου του Γαλαξία.

          Οι σφίγγες με τα παπιγιόν κάνουνε έφοδο στις συνοριακές σκοπιές, στις  βάρδιες σωτηρίας, έλεγχο υποχρεώσεων, γυρεύουν γην και ύδωρ κι απειλούνε με  κυρώσεις. Και οι χορτάτοι του Βορρά κλείνουν τα σύνορα μ’ αγκαθερά παραπετάσματα, διαταγές ξενηλασίας,  άσφαιρα πυρά κι εξαπολύουν μύδρους για την πλημμελή φύλαξη των  συνόρων από τους Ακρίτες της μεγάλης αυτοκρατορίας.

Εσύ, Άγιε Βασίλη, εν μέσω δυο πυρών, με το μπαστούνι κούτσα-κούτσα σφίγγεις το σακούλι σου κι αναζητείς τους πιο δυστυχισμένους, με δέματα στους πρόχειρους καταυλισμούς, με της ψυχής σου τα κομμάτια αντίδωρο παρηγορίας για να στυλωθούν οι λαβωμένοι άγγελοι…

Κι εμείς σ’ αυτό το σταυροδρόμι των λαών, έχουμε ακόμη απλωμένη την καρδιά για να τσιμπολογήσουν τα πουλιά, κάνουμε δεματάκια το υστέρημα χαμόγελου, μοιράζουμε τον ήλιο, που κρατάει και τον χειμώνα μέσα κι έξω μας, κι αντέχουμε τις ύβρεις, τους κολαφισμούς, στις σιαγόνες τα ραπίσματα, τ’ αγκάθινο στεφάνι και τον ασήκωτο σταυρό στου Γολγοθά την ανηφόρα…

Εμείς το απλωμένο χέρι βοηθείας δεν το κατεβάζουμε ποτέ και την μπουκιά μας την προσθέτουμε στους πέντε άρτους να χορτάσουν οι πεντάκις χίλιοι του νέου θαύματος. Στη μήτρα της γυναίκας μας φυτεύουμε ηλιοτρόπια, κόκκινες παπαρούνες και γαλαζοπράσινα αμάραντα. Οι τριανταφυλλιές κι οι πασχαλιές ορίζουν τις αυλές μας, τη μοίρα μας τη σημαδεύουν με το γέλιο τους τα εγγόνια μας, ο Άη-Βασίλης μας μοιράζει τη μεταλαβιά της αισιοδοξίας σ’ όλους, άδικους και δίκαιους, άθεους και πιστούς και το φεγγάρι μας φωτίζει ως τα κατάβαθα τα ερωτευμένα όνειρα και η αγάπη λάμπει γνήσιο χρυσάφι πίσω από τις κόρες των ματιών.

Εμείς, όταν μας πνίγουν τα μεράκια μας, πατάμε κάτω τους καημούς  με το βαρύ ζεϊμπέκικο και στο χασαποσέρβικο, σφιχτά αγκαλιασμένοι ανεβαίνουμε σιγά σιγά στον ουρανό σαν φωτοστέφανος αγίου...

Κοπή της Πρωτοχρονιάτικης πίτας του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ.

Αγαπητοί φίλοι,

Σας ευχόμαστε Καλή και Δημιουργική χρονιά και σας προσκαλούμε να  ανταλλάξουμε ευχές
    και να σχεδιάσουμε όλοι μαζί τις επόμενες δράσεις  μας, στην κοπή της Πρωτοχρονιάτικης πίτας του Ελληνικού Τμήματος της  ΙΒΒΥ, το  Σάββατο, 9 Ιανουαρίου 2016,  11.00π.μ - 14.00 μ.μ. στο Πόλις  Cafe, Πεσμαζόγλου 5 & Σταδίου, στη Στοά του Βιβλίου.

Φιλικά,

Βασιλική Νίκα
Κατερίνα Δερματά
Εύα Καλισκάμη
Μαρία Κουρκουμέλη
Ηρώ Παπαμόσχου
Πάττυ Παπαδήμου

Πρόσκληση για την εκδήλωση Κοπής της Πρωτοχρονιάτικης Βασιλόπιτας του Συλλόγου Διατήρησης και Προβολής της Παράδοσης της Ανατολικής Ρωμυλίας Βόλου.

Κριτικό σημείωμα για τη συλλογή μικροδιηγημάτων: «Φόβος κανένας» του Γιάννη Φαρσάρη, εκδόσεις Open Book, 2015.

   Ένα ιδιαζόντως κομψό βιβλίο 29 μικροδιηγημάτων, μοντέρνων, που ακολουθούν την τάση του σύγχρονου τρόπου ζωής για αναγνώσεις μικρών σε φόρμα και περιεκτικών κειμένων, ικανοποιώντας σε μεγάλο βαθμό αυτή την ανάγκη.

   Η τυπική πρωτοτυπία αυτού του βιβλίου είναι, ότι δημιουργήθηκε με τη χρηματοδότηση 122 ανθρώπων και ταυτόχρονα κυκλοφορεί ελεύθερα στο διαδίκτυο με άδεια Creative Commons.

   Η ουσιαστική του πρωτοτυπία έγκειται στο περιεχόμενο των ιστοριών και στη διαπραγμάτευση τους από τον συγγραφέα, με τεχνικά μέσα που δίνουν μια παιγνιώδη διάθεση κι έναν αυθορμητισμό, τόσο που ο αναγνώστης σκέφτεται ότι ο συγγραφέας έχει καλώς αναγάγει την απλότητα και την αμεσότητα του λόγου, σε ύψιστη πεζογραφική αρετή.

   Οι ξενυχτισμένες λέξεις του φίλου Γιάννη Φαρσάρη, η προσπάθεια του γενικά, κρίνεται κάτω από το πρίσμα της κατανόησης του συγκεκριμένου υποείδους από τον αναγνώστη. Για να υποψιαστεί κανείς το εύρος του όρου microstory και τις δυνατότητές του, πρέπει να πληροφορηθεί ότι ένα μικροδιήγημα μπορεί ν’ αποτελείται μονάχα από μία πρόταση ή στην καλύτερη των περιπτώσεων από μία παράγραφο ή ένα διήγημα που φτάνει τις 750 λέξεις. Άρα, η δυσκολία του συγγραφέα να δημιουργήσει ένα επαρκές και με αξιώσεις κείμενο, δε βρίσκεται τόσο στα όσα λέγονται, αλλά κυρίως στα όσα παραλείπονται να ειπωθούν και στα όσα συνεχίζουν να διαδραματίζονται ως άγραφη πλοκή μέσα στο μυαλό του αναγνώστη. Ο αναγνώστης οφείλει να απαντήσει σε ορισμένα ερωτήματα και να ξεδιαλύνει απορίες που σχηματίστηκαν σε ιστορίες, που έχουν στην πλειοψηφία τους ανοιχτό τέλος.

   Τα μικροδιηγήματα κερδίζουν τον αναγνώστη με τον τρόπο γραφής τους, αφού υπάρχει πάντα ένα πρόσωπο σε κάθε ιστορία για να λαμβάνει τον ρόλο του αφηγητή, διαχωρίζοντας τη θέση του από τον παντογνώστη συγγραφέα. Το view point, η συγκεκριμένη οπτική, έχει σημαντικά πλεονεκτήματα, με το κυριότερο -κατά την άποψή μου-, να προκαλεί τη ζωντάνια και την απρόσκοπτη ροή του λόγου, και μάλιστα μέσα σε μια ατμόσφαιρα που θυμίζει τον Δημοσθένη Βουτυρά στο διήγημά του με τίτλο: «Παραρλάμα».

   Από τα δυνατότερα χαρακτηριστικά της γραφής του φίλου Γιάννη Φαρσάρη, θεωρώ ότι είναι ο ρεαλισμός. Παρ’ όλες τις συχνές εμφανίσεις της υπερβολής, η εντύπωση της αληθοφάνειας δε διασπάται, αφού ο αναγνώστης μαγνητίζεται από την ατμόσφαιρα των ιστοριών, σε βαθμό του να πιστεύει ότι όλα εκτυλίσσονται ομαλά, αδημονώντας συνωμοτικά με τους πρωταγωνιστές για τη στιγμή που θα βρεθεί μπροστά στην αποκάλυψη, στην απίθανη έκπληξη και στην πιο ακραία παραδοξότητα, που όμως εισπράττεται ως οικεία εμπειρία του αναγνώστη. Αυτή άλλωστε είναι και η μεγαλύτερη γοητεία του λόγου ενός παραμυθά.

   Τελικά όμως, η κορύφωση της πλοκής φτάνει να υπονομεύσει το ίδιο το κείμενο με τις σεισμικές δονήσεις των απρόσμενων εξελίξεων. Αυτή η υπόνοια του τι θα επακολουθήσει, δίνεται από το πρώτο μικροδιήγημα της συλλογής, όπου ένας δημόσιος υπάλληλος συνηθίζει μετά τη λήξη της εργασίας του, να πηγαίνει σ’ ένα μπουρδέλο και ο λόγος της παρουσίας του εκεί δεν είναι ο αυτονόητος, αλλά έχει να κάνει με μια ανάμνηση (μαντέψτε...).

   Στο δεύτερο μικροδιήγημα, υπάρχει ο ήρωας-συγγραφέας που αγωνιά να ολοκληρώσει το μυθιστόρημά του κι ένας υπολογιστής βάζει στόχο να τον τρελάνει, αφού του τρώει συνεχώς όλα τα άλφα από τις λέξεις.

   Το μικροδιήγημα με τίτλο: «Καυτό πράγμα», παρόλη την ανατριχίλα που σκορπάει με την κυνική αφήγηση, ο αναγνώστης είναι σε θέση να δεχτεί το γεγονός ως λογικό, χωρίς να αντιδράσει συνειδησιακά, γιατί το απεχθές της πράξης καλύπτεται από την κωμική άποψη των πραγμάτων κι έναν σαρκασμό που ανοίγει διεξόδους μέσα από το τραγικό, ελαφραίνοντας το βαρύ κλίμα με αρκετές δόσεις δημιουργικής συγγραφικής τρέλας κι επινόησης.

   Όσοι διαβάσουν το μικροδιήγημα με τίτλο: «Όταν έμαθα τον Άτλαντα να καπνίζει», θα νιώσουν ένα βάρος να φεύγει από πάνω τους, συμπεραίνοντας ότι το να κρατάει κανείς τον ουρανό είναι λιγότερο επώδυνο από το να σε κυνηγά η τράπεζα λόγω ανεξόφλητων χρεών.

   Ο Χένρυ Τζέιμς στο βιβλίο του: «Η τέχνη της μυθοπλασίας», γράφει: «Τίποτε, βεβαίως, δεν πρόκειται ποτέ να υποκαταστήσει εκείνη την παλιά καλή συνήθεια του να μας «αρέσει» ή να μη μας αρέσει ένα έργο τέχνης∙ και η πιο προχωρημένη κριτική δεν πρόκειται να καταργήσει αυτό το αρχέγονο και υπέρτατο κριτήριο».

   Συμφωνώντας με την ατράνταχτη αλήθεια του προηγούμενου αποσπάσματος, θα πρέπει να αποδώσω τα εύσημα στον συγγραφέα Γιάννη Φαρσάρη, με τα μικροδιηγήματα-φάρσες που συνέθεσε, όπως στο «Κίτρινο και το μαύρο», όπου ένα παιδί μετατρέπεται σε φίδι και γλιστρά μέσα από την αποχέτευση στο διαμέρισμα της φίλης του, την οποία θέλει να γλιτώσει από τη βιαιότητα του πατέρα της.

   Τα θέματά του δικαιώνουν απόλυτα την επιλογή του τίτλου: «Φόβος κανένας», αφού ο αναγνώστης γίνεται μάρτυρας σκηνών, όπου δεσπόζουν τα ανθρώπινα πάθη κι οι επικίνδυνες εύθραυστες καταστάσεις της καθημερινότητας. Δοκιμάζοντας την αντοχή των αναγνωστών του σε ανοίκεια στιγμιότυπα, τους απαλλάσσει από κάθε λογής φοβίες. Δράστης του εξαιρετικά πετυχημένου σχεδίου φυσικά, ο συγγραφέας που τόλμησε και ξεγύμνωσε τον φόβο μπροστά στα μάτια των αναγνωστών του, ώστε δικαιωματικά να του οφείλουμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ» για την όμορφη αναγνωστική εμπειρία.

   Συγχαρητήρια φίλε Γιάννη και καλοτάξιδο το έργο σου!

07/01/2016

Λάσκαρης Π. Ζαράρης

Λίγα λόγια για την ποιητική συλλογή-άλμπουμ: «Μυχιοθήκη» της Νίκης Βλάχου, εκδόσεις Βεργίνα, Αθήνα, 2015.

   Με προμετωπίδα τους στίχους του Νίκου Καρούζου: «Απ' το μειλίχιο δαιμόνιο της αγάπης / πιο πέρα ακόμη τράβα / κι ας είπες θα κομματιάσω τον κόσμο / για να ματιάσω τη δύναμη της αλήθειας», η Νίκη Βλάχου, φίλη εικαστικός και ποιήτρια από τη Λαμία, στην τρίτη κατά σειρά ποιητική συλλογή της, μας παρουσιάζει την πλευρά της ποίησης που επικεντρώνεται στα ψυχικά τοπία, από πόθο και ανάγκη έκφρασης, που όμως ανοίγει παράλληλα έναν πλάγιο δρόμο προς την ολοκλήρωση των νοημάτων, με υποβολή ερωτημάτων και δημιουργική εξέταση των υπό αίρεση παγιωμένων καταστάσεων και αντιλήψεων.

   Στο ποίημα της με τίτλο: «Κόκκοι απόλυτου», γράφει:

«Τα ρολόγια γερνάνε,

οι κλεψύδρες μετράνε

απαρηγόρητες

τους κόκκους του απόλυτου».

   Ενώ στο ποίημα με τίτλο: «Ερώτημα», μπαίνει στη διαδικασία ιχνηλάτησης σημαντικών και αιώνιων θεμάτων:

«Η φύση,

απλώς ύλη προς εκμετάλλευση,

ο Θεός,

ειδικότητα μισθωμένων ρασοφόρων,

η τέχνη,

πανηγύρι ατάλαντων ...

και η αγάπη μας;».

   Οι αναμνήσεις δεν μπορούν να ξεθωριάσουν, άσχετα με το ποιος είναι ο θύτης ή το θύμα σ’ έναν χωρισμό.

«Αντίδοτο»

«Και το φιλί του «αντίο» ...

έγκαυμα

στα χείλη του ουρανού,

αστεροειδής

στα σωθικά της γης,

αντίδοτο

στα νερά της Λήθης».

   Η ποιήτρια κάνει παρακάτω έναν συνολικό απολογισμό, με εξαγόμενα συμπεράσματα από προσωπικές εμπειρίες, αφήνοντας μια μικρή επίγευση πίκρας στα χείλη απ’ το ποτό της ζωής, με μοιραίο έπαθλο μια δόση σοφίας. Φαίνεται να πλησιάζει την αλήθεια, αν όχι στο συμπαντικό φως, στο βεβαιωμένο ατομικό και αναγνωρίσιμο με τα σημάδια της ψυχής και της ποιητικής φωνής, από το απόσπασμα του ποιήματος: «Ας ήταν»:

«Η φώτιση,

η στιγμή της αλήθειας,

η κρίσιμη καμπή,

δανεικά στοιχεία

για να βγάλουμε αναδρομικά νόημα

μέσα από μια παραφορτωμένη μνήμη».

   Και πιο κάτω στο απόσπασμα από το ίδιο ποίημα, εκφράζει την έντονη επιθυμία ν’ αποτινάξει όλα τα ανθρώπινα ελαττώματα, τις κοινωνικές συμβάσεις και μαθημένες συμπεριφορές, ώστε να είναι κατάλληλα προετοιμασμένη να ζήσει το μεγαλείο του σύμπαντος:

«Ας ήταν να γδυθώ,

να βγάλω από πάνω μου

όλες τις άμυνες που διδάχτηκα

με τις αισθήσεις ενός συντελεσμένου πλάσματος,

ας ήταν να μαδήσω τα πέταλα της ειρωνείας,

της μικρότητας και της εχθρότητας

και να αφομοιωθώ

μες στο μεγάλο φόντο του απείρου,

στο αέναο στριφογύρισμα

μιας σπείρας που ανεβαίνει ψηλά ...».

   Προς το τέλος της συλλογής των 31 ποιημάτων της, η ποιήτρια τολμά να συνθέσει μια απεγνωσμένη προσευχή προς τον Θεό, ως μόνη διέξοδο από το τέλμα της πεπερασμένης νόησης, και αυτό γίνεται στο ποίημα: «Ανέστησε τα πεφταστέρια», απόσπασμα του οποίου σάς παρουσιάζω εδώ:

«Δανείσου την παλέτα μου

και χρωμάτισε ένα καινούργιο ουράνιο τόξο,

και φέρε μια νέα εποχή στον ορίζοντα,

φέρε ένα μέλλον με νέες ελπίδες,

κάνε τα δισεκατομμύρια θρύψαλα της καρδιάς μου

να αναπλαστούν με υπερσυνδετικούς ιστούς

κι από πλαστελίνη στα χέρια του

να γίνω ξανά στολίδι

στη φορεσιά του σύμπαντος».

   Επειδή «ποίηση» δεν είναι σίγουρα οι λυρικές εξάρσεις και οι λάμπουσες εντυπωσιακές λέξεις, η ποίηση της Νίκης Βλάχου συνεισφέρει σε μια δημιουργική συζήτηση για τα αξιόλογα στοιχεία που μπορεί να τη συνθέτουν, κι ίσως τελικά η ποίηση να είναι κάτι φευγαλέο, που προσπαθούμε να το φυλακίσουμε και να το νοηματοδοτήσουμε, κι από αυτή την άποψη η Νίκη Βλάχου κερδίζει με τη γραφή της τις θετικές εντυπώσεις.

06/01/2016

Λάσκαρης Π. Ζαράρης

Μυχιοθήκη - Νίκη Βλάχου (Εκδόσεις Βεργίνα). Κυκλοφόρησε η βραβευμένη ποιητική συλλογή της Νίκης Βλάχου, εμπλουτισμένη με πίνακες ζωγραφικής και εικαστικά ανάγλυφα της ιδίας.

Η ‘‘Μυχιοθήκη’’ απέσπασε το Β΄ Πανελλήνιο Βραβείο ‘‘Κούρος Ευρωπού’’ από τη Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρία «ΤΕΧΝΗ» Κιλκίς και το Υπουργείο Πολιτισμού, στις 28 Ιουνίου του 2008, στο Συνεδριακό Κέντρο του Δήμου Κιλκίς. Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στην καταξιωμένη ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, όπου της απονεμήθηκε το Αριστείο 2008, για τη συνολική προσφορά της στα ελληνικά γράμματα.

Την κριτική επιτροπή αποτελούσαν οι:

Πρόεδρος: Ζωή Σαμαρά, Ομότιμη Καθηγήτρια Α.Π.Θ.

Μέλη: Δημήτρης Γουνελάς, Νεοελληνιστής Καθηγητής Α.Π.Θ.

          Κική Δόγια-Πλόχουρα, Φιλόλογος

          Δημήτρης Κόκορης, Ειδικός Επιστήμονας Α.Π.Θ.

          Πηγή Κουτσογιαννοπούλου, Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών

          Σόνια Λευκίδου, Φιλόλογος                                                                        

          Αφροδίτη Σιβετίδου, Καθηγήτρια Α.Π.Θ.

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ ΚΙΚΗΣ ΔΟΓΙΑ - ΠΛΟΧΟΥΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΤΟΥ 13^ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ «ΚΟΥΡΟΣ ΕΥΡΩΠΟΥ» ΤΗΣ Μ.Κ.Ε. «ΤΕΧΝΗ» ΚΙΛΚΙΣ - ΣΑΒΒΑΤΟ, 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008, ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΥ ΚΙΛΚΙΣ

Ανεκφώνητες διαπλοκές της ψυχής γίνονται πυξίδα στο πέλαγος των ούτως ή άλλως σιωπηρών σωθικών κυμάνσεών της. Έτσι εξηγείται, νομίζουμε, και ο τίτλος της συλλογής «Μυχιοθήκη» της Νίκης Βλάχου, που τιμήθηκε με το Β’ Βραβείο στον φετινό Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό «Κούρος Ευρωπού» της «Τέχνης» Κιλκίς, στον οποίο έλαβε μέρος με το ψευδώνυμο «Αστρόσκονη».

Έχουν τ’ άστρα σκόνη; Και τι είδους; διερωτώμαστε εμείς. Μήπως τα ποιήματά της δεν είναι παρά δρώμενα σε Όνειρο;

Βέβαια ένα είναι σίγουρο: Η ποιήτρια τολμά να εκθέσει τα μύχια της ψυχής της σε μας τους αναγνώστες. Γιατί; Τη βαραίνουν πολύ ή επιθυμεί να κάνει κι εμάς κοινωνούς των μύχιων σκέψεών της, αφού διαπιστώνουμε ότι οι προβληματισμοί της είναι και δικοί μας προβληματισμοί.

Ποίηση προσωπική, καθαρά βιωματική, θα λέγαμε. Προβάλλει παθήματα που δεν έγιναν απαραίτητα και μαθήματα, γιατί συνήθως ο ποιητής πείσμων εκ φύσεως, παθαίνει αλλά δε μαθαίνει πάντα. Συνέχεια επιστρέφει στα ίδια, όπως περίπου ενστικτωδώς ο ένοχος στον τόπο του εγκλήματος. Ποτέ όμως δε σταματά τον αγώνα. Δε μεμψιμοιρεί, δε μοιρολατρεί, αλλά πάλι και πάλι αντιστέκεται. Να τι λέει:

Δεν μπορείς

να με πληγώσεις

ξανά.

Ένα σκοινί

μου ’μαθε τρόπους

να δένομαι

για να μην μπαίνω

στον πειρασμό

να σ’ αγκαλιάζω

κι ένα αστέρι,

πώς να λέω

καληνύχτα

στη σκέψη σου.

Αλλού η ποίησή της είναι δηλωτική αισιοδοξίας και σιγουριάς. Διέξοδος προς τη ζωή, θύρα προς την αιωνιότητα, άλμα πιο γρήγορο από τη φθορά:

Καληνύχτα,

πάω να μπαλώσω

το χαρταετό μου.

Έχω κι άλλους γαλαξίες

να επισκεφτώ!

            Γίνεται έτσι κρυφό μονοπάτι, μήπως και στήσει ενέδρα σε κάθε τι που επιβουλεύεται την ευτυχία, δρα ως πέρασμα σωτηρίας, εκεί που όλα νομίζονται τετελεσμένα. Θα ήθελε να βρίσκεται μπρος και πίσω από τα πράγματα, για να συνειδητοποιήσει πολλά και να καθησυχάσει τις υπαρξιακές της ανησυχίες, κατανοώντας όλες τις λεπτομέρειες των ισορροπιών. Ακούστε ένα άλλο ποίημά της:

Έχει για μάτια

μια άγρια θάλασσα

για να χτυπά

τα βράχια

των αμφιβολιών μου,

και πρόσωπο

την πανσέληνο

για να φωτίζει

τα όνειρά μου.

Για την καρδιά του

θα σας πω άλλη φορά…

(ότ) αν μάθω.

             Ποιήματα γεμάτα καταδύσεις στο εγώ σε συσχετισμό με το συ, στο αυτός, στο εμείς, με βαθιά λυρική διάθεση που κινείται ανάμεσα στο ρεαλισμό και το ρομαντισμό.

            Η γνώση του εαυτού της περνά μέσα από τη γνώση του άλλου (ένας πρωταρχικός στόχος της). Ο άλλος:

Έρχεται με δάκρυα οινοπνεύματος

και μουσικές καταιγίδων

με γλυκόπικρα μηνύματα

και παγιδευμένα όνειρα.

Έρχεται με καρδιά λιακάδα

και κλέβω τις ακτίνες του,

και με λόγια βελόνες…

για να ψάχνω μες στ’ άχυρα.

            Σε άλλο ποίημα εξάλλου δέχεται την ασημαντότητα του εαυτού της μπρος στο απόλυτο του θείου:

π

Αυτός είναι ο αριθμός

των κριμάτων μου:

  3,    1      4       1      5            9          2 6 5 3 5 8

αεί,   ο   Θεός    ο   μέγας  γεωμετρεί    .  .  .  .  .  .

            Κι άλλοτε πάλι προβάλλει αμφιβολίες, ερωτηματικά:

Ώστε αυτό λοιπόν είμαστε :

Ηλεκτρικά ιόντα

που χρησιμοποιούν

ένα βιοχημικό σώμα

για να υπάρχουν

σε ένα

ηλεκτροχημικό περιβάλλον.

Ο Θεός

είναι τελικά

μια μαθηματική  ‘‘κομψότητα’’;

             Ποιήματα λοιπόν γεμάτα από προβληματισμό, διασκελισμούς, αποσιωπητικά. Αξιοσημείωτο επίσης το λεξιλόγιο, ανάλογο με τα συναισθήματα που εκφράζει.

            Εν κατακλείδι τονίζουμε ότι κάθε καλόπιστος αναγνώστης διαβάζοντας τα ποιήματα της συλλογής της Νίκης Βλάχου δε μπορεί παρά να δεχθεί πως βρίσκεται μπροστά σε μια ψυχή που πάλλεται στα μύχιά της.

            Επειδή όμως πιστεύουμε ότι ίσως δε μπορέσαμε να δώσουμε ακριβώς αυτά που ήθελε πει, τελειώνω μ’ ένα απόσπασμα ποιήματος της συλλογής της, όπου φαίνεται πώς παρουσιάζει η ίδια τον εαυτό της με ριγηλή αμεσότητα, απλότητα και ειλικρίνεια:

…Έχω πάντα κάτι

απ’ την τελειότητα

της παιδικής μου αθωότητας

και κάτι

απ’ την ασχήμια της κατάρρευσης

των απολυτοτήτων της εφηβείας μου.

Έχω ρυτίδες κι αστραπές

στη λάμψη των ματιών μου,

μεγάλες,

αλλά και μίζερες στιγμές,

κι αντανακλάσεις

ανελέητων

κι ακόρεστων ερώτων.

Αλλά,

έχω ακόμα,

μονίμως,

μια ανοιχτή αγκαλιά,

άγρυπνους πόθους

και μεγάλους ευγενείς σκοπούς

για έναν κόσμο καλύτερο,

που δυστυχώς, δε σε περιέχει.

Κική Δόγια - Πλόχουρα

Γραμματέας - Μέλος της Κριτικής Επιτροπής

του Πανελλήνιου Ποιητικού Διαγωνισμού «Κούρος Ευρωπού»

της Μ.Κ.Ε. «ΤΕΧΝΗ» Κιλκίς

Η Νίκη Βλάχου σπούδασε στο ART & DESIGN COLLEGE, A.K.T.O. Είναι Γενικός Γραμματέας του Δ.Σ. του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών & Συγγραφέων, υπεύθυνη Πολιτιστικών & Κοινωνικών Εκδηλώσεων του Λογοτεχνικού Ομίλου «Ζαλώνη»-’ξάστερον, συνεργάτης του Περιοδικού Λόγου, Τέχνης & Πολιτισμού «Κελαινώ», δημιουργός του Διεθνή Λογοτεχνικού Διαγωνισμού Ζωοφιλίας, μέλος κριτικών επιτροπών σε Παγκόσμιους και Πανελλαδικούς Λογοτεχνικούς Διαγωνισμούς και επιμελείται παρουσιάσεις διακεκριμένων λογοτεχνών και εκθέσεις εικαστικών. Εικαστικά έργα της έχουν εκτεθεί σε 21 ατομικές και 16 ομαδικές  εκθέσεις.

Βιβλία της ιδίας:

Διάτρητη από άστρα, ποιητική συλλογή - άλμπουμ, 2001

(Βραβείο Βιβλίου «’ξάστερον» 2011-2012)

Το θνητό μας ταξίδι, πεζογράφημα, εκδ. Οιωνός, 2013

(Βραβείο Βιβλίου «’ξάστερον» 2013-2014)

Αρχιτεκτονικές στίχου, ποιητική συλλογή - εγχειρίδιο ποιητικών φορμών,

εκδ. Οιωνός, 2014

(Παγκόσμιο Αριστείο «Κελαινώ» 2011,

Β΄ Πανελλήνιο Βραβείο «Κούρος Ευρωπού» 2012,

Βραβείο Βιβλίου «’ξάστερον» 2013-2014)